xananabaemahotu.com

Parlamentu Nasionál & Estadu

Prezidente Hato’o Diskursu Ikus iha Parlamentu, Destaka Futuru Timor-Leste to’o 2030

Parlamentu Nasionál • Díli, 15 de setembru de 2026

DÍLI, 15 setembru 2026 — Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hato’o nia diskursu ikus iha Parlamentu Nasionál durante mandatu atuál nian, iha Sesaun Solene Abertura ba Kuarta Sesaun Lejislativa husi VI Lejislatura, hodi hato’o apresiasaun kle’an ba lideransa Parlamentu no IX Governu Konstitusionál, no destaka liután prioridade estratéjika sira ba dezenvolvimentu nasionál to’o tinan 2030.

Prezidente Ramos-Horta hato’o diskursu iha podiu
Diskursu solene: Ramos-Horta aprezenta vizaun estratéjika ba futuru Timor-Leste iha podiu Parlamentu Nasionál.
Sesaun Plenária Parlamentu Nasionál
Abertura lejislasaun: Vizaun jerál husi sala plenária Parlamentu Nasionál nian durante sesaun solene.

Ramos-Horta hato’o parabéns ba Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, feto dahuluk ne’ebé kaer kargu xave ne’e, no mós ba Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ne’ebé lidera IX Governu Konstitusionál. Nia destaka susesu Timor-Leste sai membru tomak ASEAN no adesaun ba Organizasaun Mundiál Komérsiu (OMC), progresu signifikativu iha negosiasaun Greater Sunrise, no avansu positivu iha delimitasaun fronteira terrestre no marítima ho Repúblika Indonézia. Timor-Leste ofisialmente sai membru ASEAN ba-11 iha loron 26 outubru 2025.

Aperta liman Ramos-Horta no Maria Fernanda Lay
Kooperasaun institusionál: Ramos-Horta aperta liman ho Prezidente Parlamentu Maria Fernanda Lay.
Ramos-Horta no Fernanda Lay tuur hamutuk
Meza prezídiu: Ramos-Horta no Fernanda Lay lidera sesaun solene parlamentár.

Prezidente mós foti kazu jurídiku internasionál entre Estadu Timor-Leste, liuhosi EDTL, hasoru kompanhia Australiana Lighthouse Corporation, kona-ba alegasaun kontratu fornese kombustível no jeradór sira iha tinan 2010 no 2011. Kazu ne’e ofisialmente hetan desizaun arkivamentu husi Tribunál Supremu Vitória, Austrália, ne’ebé fó vitória jurídika no salva rekursu finanseiru Estadu nian.

PM Xanana Gusmão rona diskursu
Lideransa IX Governu: Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão akompaña sesaun ho atensaun tomak.
Deputadu no membru Governu hamriik
Solenidade: Membru governasaun no deputadu sira partisipa ho dignu iha abertura lejislasaun nian.

Pilár Estratéjiku ba Futuru Timor-Leste

Iha parte ikus husi nia intervensaun, Ramos-Horta husu perguntas kle’an kona-ba país saida mak Timor-Leste atu prepara ba jerasaun foun sira iha futuru. Nia subliña katak futuru nasaun nian tenke harii loron-loron liuhosi esforsu konjuntu entre instituisaun sira no sidadaun hotu.

Nia temi pilár fundamentál sira hanesan: konsolidasaun demokrasia no Estadu Direitu, dame no soberania nasionál, edukasaun ho koñesimentu, diversifikasaun ekonómika, integrasaun rejionál ne’ebé ativu, instituisaun sira ne’ebé responsável no transparente, inkluzaun no justisa sosiál, no fiar tomak ba kapasidade juventude nian nu’udár forsa motris ba dezenvolvimentu.

Pelukan amizade Ramos-Horta iha Parlamentu
Fraternidade: Ramos-Horta hakuak ho laran-manas deputada sira hafoin remata sesaun lejislasaun.
Konversa ho reprezentante governu no diplomata
Harmonia: Troka hanoin kordiál ho membru governu no korpu diplomátiku iha Parlamentu.
Dokumentasaun & Komunikasaun Institusionál: Parlamentu Nasionál & Gabinete Prezidente Repúblika • Díli, Timor-Leste
Parlamento Nacional e Estado

Presidente Ramos-Horta Profere Último Discurso no Parlamento e Traça Metas até 2030

Parlamento Nacional • Díli, 15 de Setembro de 2026

DÍLI, 15 DE SETEMBRO DE 2026 — O Presidente da República, José Ramos-Horta, proferiu o seu último discurso solene perante o Parlamento Nacional durante o presente mandato, na Sessão Solene de Abertura da 4.ª Sessão Legislativa da VI Legislatura, destacando o percurso histórico do país e as prioridades estruturantes para o desenvolvimento sustentável até 2030.

Presidente Ramos-Horta discursa no Parlamento
Intervenção magistral: O Chefe de Estado projeta o rumo estratégico de Timor-Leste.
Sala de sessões do Parlamento Nacional
Abertura do ano parlamentar: Sessão Plenária solene na casa da democracia timorense.

Na sua intervenção, Ramos-Horta felicitou calorosamente a Presidente do Parlamento Nacional, Maria Fernanda Lay — a primeira mulher a assumir a liderança máxima do órgão legislativo —, e saudou com distinção o Primeiro-Ministro Kay Rala Xanana Gusmão à frente do IX Governo Constitucional. O Chefe de Estado destacou a adesão plena de Timor-Leste à Organização Mundial do Comércio (OMC) e a integração histórica na ASEAN como o seu 11.º Estado-Membro, formalizada a 26 de outubro de 2025. Realçou igualmente os progressos decisivos nas negociações do Greater Sunrise e a conclusão virtuosa da delimitação das fronteiras terrestres e marítimas com a Indonésia.

Aperto de mão institucional Ramos-Horta e Fernanda Lay
Cooperação entre órgãos de soberania: Cumprimento cordial entre Ramos-Horta e Maria Fernanda Lay.
Mesa da Presidência do Parlamento Nacional
Mesa solene: Abertura formal dos trabalhos da 4.ª Sessão Legislativa da VI Legislatura.

O Presidente referiu ainda o processo judicial internacional envolvendo o Estado, através da empresa pública EDTL, e a sociedade australiana Lighthouse Corporation, relativo a alegações contratuais de fornecimento de combustível e geradores nos anos de 2010 e 2011. O processo foi integralmente arquivado pelo Supremo Tribunal de Victoria, na Austrália, consagrando uma vitória jurídica incontestável para a soberania timorense.

PM Xanana Gusmão escuta o discurso solene
Presença de Estado: O Primeiro-Ministro Xanana Gusmão presente na bancada de honra.
Membros do Governo e deputados em plenário
Solenidade: A bancada parlamentar e governamental reunida durante a cerimónia de abertura.

Os Pilares Indispensáveis para o Futuro Nacional

Na parte final da sua alocução, Ramos-Horta lançou uma reflexão profunda sobre o modelo de pátria que Timor-Leste está a edificar para as gerações vindouras. Sublinhou que o futuro nacional se constrói no quotidiano através da convergência leal entre as instituições do Estado e a sociedade civil.

Apontou como fundamentos inabaláveis: o revigoramento da democracia e do Estado de Direito, a salvaguarda irrevogável da paz e soberania, a aposta inequívoca na educação e conhecimento, a diversificação da base económica, a integração regional dinâmica, a transparência e responsabilidade institucional, a justiça e inclusão social, bem como a confiança perene na juventude como motor do progresso.

Ramos-Horta em abraço fraterno com parlamentar
Fraternidade institucional: Ramos-Horta saúda deputados e representantes do povo no hemiciclo.
Diálogo e cumprimentos no Parlamento Nacional
Convergência: Diálogo construtivo com ministros de Estado e o corpo diplomático acreditado em Díli.
Gabinete de Comunicação Social: Parlamento Nacional & Presidência da República • Díli, Timor-Leste
National Parliament & Statehood

President Ramos-Horta Delivers Valedictory Parliament Address, Outlines 2030 Vision

National Parliament • Dili, 15 September 2026

DILI, 15 SEPTEMBER 2026 — President José Ramos-Horta delivered his valedictory address to the National Parliament during his current presidential mandate at the Solemn Opening of the Fourth Legislative Session of the Sixth Legislature, presenting a strategic appraisal of the nation’s milestones and setting out development priorities towards 2030.

President Ramos-Horta addresses Parliament
Statesmanship: President Ramos-Horta articulates Timor-Leste’s vision for the decade ahead.
Solemn Plenary Session in Parliament
Legislative assembly: Panoramas of the National Parliament during the solemn opening ceremony.

President Ramos-Horta extended warmest congratulations to National Parliament President Maria Fernanda Lay, the first woman to preside over the nation’s legislative body, and paid tribute to Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão for his stewardship of the 9th Constitutional Government. The President underscored Timor-Leste’s full accession to the World Trade Organization (WTO) and its milestone integration as ASEAN’s 11th Member State on 26 October 2025. He further commended substantial breakthroughs in the Greater Sunrise energy discussions, alongside the consolidation of land and maritime borders with Indonesia.

Handshake with Parliament President Maria Fernanda Lay
Institutional unity: A warm handshake between President Ramos-Horta and Speaker Maria Fernanda Lay.
Presidium of the National Parliament
Dais of honor: President Ramos-Horta and Speaker Maria Fernanda Lay leading the solemn session.

The President also highlighted the decisive legal victory concerning the multi-million dollar dispute between the State of Timor-Leste, represented by public utility EDTL, and Australian entity Lighthouse Corporation regarding fuel and generator contracts from 2010 and 2011. The legal proceeding was definitively discontinued and struck out in the Supreme Court of Victoria, Australia, decisively safeguarding the nation’s integrity and public resources.

PM Xanana Gusmão listening intently
Executive governance: Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão attending the parliamentary address.
Cabinet and MPs standing in solemnity
Solemn occasion: Members of the Government and Parliament assembled for the opening ceremony.

Core Pillars for Timor-Leste’s Future

Concluding his message, President Ramos-Horta posed a fundamental question regarding the future that leaders are building for tomorrow’s generations. He emphasized that a prosperous and stable homeland is shaped daily through the cooperative endeavors of sovereign institutions and civic society.

He laid out essential pillars for this ongoing mission: democratic resilience and the rule of law, peace and sovereignty, education anchored in modern knowledge, economic diversification, robust regional integration, transparent and accountable governance, social justice and inclusion, and profound faith in the youth as the vanguard of the nation’s destiny.

President Ramos-Horta embraces MPs
Warm camaraderie: Sharing greetings with lawmakers following the adjournment of the session.
Engaging with diplomats and ministers
Diplomatic harmony: Speaking with cabinet ministers and foreign ambassadors in Dili.
Media & Public Relations: National Parliament & Office of the President • Dili, Timor-Leste

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Views: 11
Scroll to Top