xananabaemahotu.com

Husi To’os-Na’in ba Mundu: Xanana Gusmão kona-ba Lideransa no Aten-Brani atu Harii Dame

Autór: Redasaun XbEH  |  Kategoria: Iha Povu Nia Leet  |  Data Publikasaun: 25 Juñu 2015  |  Entrevistadór / Host: Dr. Dino Patti Djalal (Supermentor)
“Husi to’os-na’in no jogadór bola ba komandante gerilla, husi prizoneiru ba Prezidente Repúblika. Iha palku Supermentor, Kay Rala Xanana Gusmão hato’o ninia reflesaun kle’an kona-ba moris: oinsá nia prontu fó nia an mate atu proteje povu ki’ik bainhira tropa sira kaer nia iha 1992, respeitu umanu bainhira hasoru Jenerál Tri Sutrisno, to’o aten-brani atu hili rekonsiliasaun ho Indonézia hodi labele hanorin jerasaun foun ho odi.”

Iha palku Supermentor iha Jakarta, Kay Rala Xanana Gusmão tur hamutuk ho ninia belun di’ak sira: eis-Prezidente B.J. Habibie, Susilo Bambang Yudhoyono (SBY), no Gus Mus. Dr. Dino Patti Djalal loke diálogu hodi husu oinsá labarik ki’ik husi suku bele sai figura boot mundiál. Xanana hatan ho simplisidade loloos:

“Moris iha tempu susar hafoin Funu Mundiál Segundu nian todan tebes. Ami la iha mehi boot ruma (we didn’t have a dream). Ami ema baibain de’it. Maibé destinu moris nian troka ba daudaun tuir tempu.”

1992: ‘Keta Halo Aat ba Ema Uma Nain, Ha’u Mak Responsável!’

Dino Patti Djalal fó sai faktu istóriku ne’ebé book tebes ema nia fuan. Iha Novembru 1992, bainhira tropa sira mai sirkula no tesi netik nia subar-fatin iha Dili, kilat-musan apunta kedas ba ninia peitu. Liafuan dahuluk ne’ebé sai husi Xanana nia ibun la’ós husu atu salva ninia an:

“Keta halo aat ba ema uma nain ne’e! Keta halo aat ba ha’u-nia povu! Ha’u mak Xanana Gusmão, ha’u mak responsabiliza ba buat hotu-hotu!”

Bainhira husu tanba saida mak nia prontu mate ba ema seluk, Xanana hatan ho lian loloos: “Lider ida tenke responsabiliza ba buat hotu. Ha’u labele sai husi ne’ebá hodi husik sira terus tanba ha’u.”

Hasoru Jenerál Tri Sutrisno: Respeitu Umanu ne’ebé Loke Dalan

Xanana mós konta momentu bainhira lori nia ba hasoru Panglima ABRI Jenerál Tri Sutrisno. Maski liman sei iha algema laran, dalan ne’ebé Pak Tri uza hodi ko’alia ho nia halo Xanana sente iha fiar-an hodi hato’o ninia hanoin polítika ho kalma:

“Bainhira nia haruka sobu algema husi ha’u-nia liman no trata ha’u ho dignidade, ha’u hateten iha laran: ema ne’e ema di’ak, ema ne’e ema umanu (orang ini manusia).”

Xave Lideransa: Responsabilidade no Haraik-An

Haree ba tinan 15 liutiha referendu maibé povu sei hadomi nia maka’as, Xanana fó sai ninia kompas moris:

Rekonsiliasaun ho Indonézia no Lágrima Despedida ho SBY

Kona-ba dame ho Indonézia, Xanana esplika katak labele hanorin labarik ki’ik ho odi. Iha tinan 2001, Susilo Bambang Yudhoyono (wainhira Menko Polkam) bolu nia hodi husu atu Xanana prontu sai Prezidente dahuluk hodi sira hamutuk harii pás. Xanana hateten: “Ha’u halo de’it sorin ida (half of the process); sorin seluk ne’e Indonézia nian.”

Bainhira SBY halo vizita ikus mai Timor-Leste atu despede husi kadeira prezidensiál, Xanana rasik mak prepara buat hotu to’o detalla. Iha enkontru ikus entre sira na’in rua, Xanana tanis to’o delegasaun sira sai husik sira mesak:

“Pak SBY reprezenta povu millaun 240 to’o 250, no ha’u reprezenta timoroan millaun ida ho rihun atus ida (1.100.000). Reprezentasaun husi povu rua ne’e mak halo relasaun ne’e kle’an tebes. Ema katuas sira tanis tanba memoria terus hotu fila fali mai, maibé fuan kontente tanba konsege lori dame ba povu.”

Mai ita nafatin haraik-an hodi serbí povu, hametin dame no estabilidade, no asegura katak susar no terus ne’ebé uluk liu ona sai roman hodi leno futuru jerasaun foun sira, la husik ema ida iha kotuk.

Informasaun Fontes / Sumber Liputan:

Vídeo Kompletu Supermentor (BeritaSatu):

Konten ini diblokir karena akan terhubung ke YouTube.

Tinggalkan Komentar

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *

Post Views: 1
Scroll to Top