xananabaemahotu.com

Dokumentáriu “Rezisténsia 1975–1999” Estreia iha Dili International Film Festival 2026

Filme dokumentáriu istóriku “Rezisténsia 1975–1999”, ne’ebé konsagra epopeia no sakrifísiu povu Timor-Leste nian durante tinan 24 hodi alkansa autodeterminasaun, lansa ofisiálmente iha Platinum Cineplex ho prezensa Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão.

Painel lansamentu filme dokumentáriu Rezisténsia 1975-1999
Painél boot filme dokumentáriu “Rezisténsia 1975–1999” iha serimónia abertura DIFF 2026 iha Timor Plaza, Dili.

Dili International Film Festival (DIFF) 2026 aprezenta ba dala uluk ba públiku filme dokumentáriu monumentál “Rezisténsia 1975–1999”. Óbra sinematográfika ne’e lori fali memória vivu kona-ba determinasaun, sofrimentu no korajen eróika povu Timor-Leste nian durante períodu okupasaun militár, to’o hetan fali sira-nia direitu inalienavel ba independénsia nasionál.

Veteranu sira to'o iha fatin lansamentu filme
Veteranu Luta Libertasaun Nasionál to’o iha Platinum Cineplex.
PM Xanana Gusmão asiste filme hamutuk ho veteranu sira
PM Xanana Gusmão tur hamutuk ho veteranu sira asiste filme.

Sesaun solene estreia ne’e hala’o iha Platinum Cineplex, Timor Plaza, Dili, iha tersa-feira (29/09), ho partisipasaun direta hosi Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, akompaña hosi membru Governu, titular órgaun soberania nian, veteranu sira hosi Luta Libertasaun Nasionál, no reprezentante korpu diplomátiku.

Produsaun naruk ne’e nu’udar rezultadu hosi parseria estratéjika entre ekipa produsaun internasionál, Gabinete Primeiru-Ministru (GPM), no Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timor-Leste (AMRT). Liuhosi peskiza ne’ebé kle’an, filme ne’e halibur materiál arkivu istóriku raru hamutuk ho testemuñu direta hosi protagonista sira hosi Frente Armada, Klandestina no Diplomátika.

Arkivu istóriku Xanana Gusmão iha ai-laran
Arkivu istóriku: Xanana Gusmão iha kuartél gerilla Falintil nian.
Arkivu frente diplomátika Mari Alkatiri iha Áfrika
Arkivu diplomátiku: Misaun mobilizasaun solidariedade iha Áfrika.

Iha serimónia ne’e, Produtór Ian White hato’o ninia gratidaun kle’an ba povu Timor-Leste tanba konfia istória sagrada ne’e ba sira-nia ekipa hodi bele dokumenta ho loloos.

“Ha’u hakarak agradese espesialmente ba sira ne’ebé fó sira-nia testemuñu. Ita-boot sira hatudu korajen ezemplár hodi haktuir esperiénsia sira-ne’e. Ha’u hato’o ha’u-nia respeitu boot ba veteranu hotu-hotu—ba sira ne’ebé hamutuk ho ita kalan ne’e, sira ne’ebé labele mai, no sira ne’ebé sakrifika ona sira-nia vida. Ita-boot sira-nia luta ba liberdade durante tinan 24 sei la lakon hosi memória mundu nian,” Ian White hateten.

Ian Martin hato'o diskursu iha DIFF 2026
Eis-Xefe Misaun UNAMET 1999, Ian Martin, subliña importánsia edukasaun istórika ba jerasaun foun.

Iha fatin hanesan, Reprezentante Espesiál Sekretáriu-Jerál ONU ba Konsulta Populár 1999 no eis-Xefe Misaun UNAMET, Ian Martin, subliña katak filme ne’e iha valór pedagójiku ne’ebé boot tebes ba jerasaun foun sira ne’ebé la moris no la sente direta amargura okupasaun militár nian.

Momentu emosionál PM Xanana Gusmão ho familia veteranu
Momentu emosionál: PM Xanana Gusmão hako’ak inan veteranu luta nian.
PM Xanana Gusmão kumprimenta veteranu sira iha sala laran
PM Xanana Gusmão kumprimenta veteranu sira iha Platinum Cineplex.

Xefe Gabinete Primeiru-Ministru, Elizabeth Exposto, hato’o katak festivál DIFF, ne’ebé la’o nanis dezde 2019, sai daudaun ponte kulturál ne’ebé lori narativa timoroan nian ba palku globál. Iha edisaun 2026 ne’e, festivál ne’e simu partisipasaun hosi realizadór no produsaun hosi nasaun liu 10.

Projesaun aberta ba públiku iha átriu Timor Plaza
Públiku asiste projesaun aberta materiál istóriku iha Timor Plaza.
Konversasaun no interasaun konvidadu sira iha DIFF 2026
Interasaun entre sinazista, veteranu no konvidadu sira iha DIFF 2026.

Elizabeth Exposto anunsia mós ho orgullu katak sinema nasionál kontinua hakur fronteira: “Iha fulan oin, produtora timoroan Beti Reis sei reprezenta país iha Busan International Film Festival iha Koreia Súl, nu’udar pasu istóriku ba konsolidasaun indústria sinematográfika foun iha Timor-Leste.”

Hafoin estreia iha Dili, filme “Rezisténsia 1975–1999” sei hala’o sesaun projesaun espesiál iha Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timor-Leste (AMRT) iha inísiu fulan-Outubru, molok desloka ba munisípiu sira iha teritóriu nasionál tomak durante períodu 2026–2027, hodi prepara mós distribuisaun ba festival internasionál sira.

Fonte: Média-GPM

Documentário “Rezisténsia 1975–1999” Estreia no Dili International Film Festival

A longa-metragem documental “Rezisténsia 1975–1999”, que resgata a memória histórica e os sacrifícios consentidos pelo povo timorense pela conquista da soberania, estreou no Dili International Film Festival (DIFF) com a presença do Primeiro-Ministro Kay Rala Xanana Gusmão.

Painel do documentário Rezisténsia 1975-1999 no Timor Plaza
Painel oficial de lançamento do documentário “Rezisténsia 1975–1999” na abertura do DIFF 2026, em Díli.

O Dili International Film Festival (DIFF) 2026 acolheu a estreia da obra documental de cariz histórico “Rezisténsia 1975–1999”. A película retrata, com rigor historiográfico e sensibilidade visual, a determinação e a resiliência do povo de Timor-Leste ao longo de mais de duas décadas de ocupação militar, culminando na vitória do direito à autodeterminação nacional.

Chegada dos veteranos timorenses à antestreia
Veteranos da Libertação Nacional chegam ao Platinum Cineplex.
Xanana Gusmão na plateia do cinema
Xanana Gusmão na primeira fila com veteranos da resistência.

A exibição inaugural decorreu no complexo Platinum Cineplex, no Timor Plaza, em Díli, reunindo uma vasta comitiva de Estado chefiada pelo Primeiro-Ministro Kay Rala Xanana Gusmão, veteranos da Luta de Libertação Nacional, titulares de órgãos de soberania e membros do corpo diplomático acreditado.

Fruto de uma cooperação técnica estreita entre a equipa de produção internacional, o Gabinete do Primeiro-Ministro (GPM) e o Arquivo e Museu da Resistência Timorense (AMRT), o projeto combina material audiovisual de arquivo raro e depoimentos orais inéditos de protagonistas das três frentes da libertação: armada, clandestina e diplomática.

Xanana Gusmão na guerrilha das Falintil
Arquivo histórico: Xanana Gusmão em acampamento das Falintil.
Frente diplomática em África
Arquivo diplomático: Missão de mobilização de apoio em África.

Na sessão solene, o produtor Ian White expressou a sua gratidão institucional pela confiança depositada na concretização da película, prestando tributo àqueles que partilharam os seus testemunhos de sobrevivência e luta.

“Agradeço penhoradamente a todos os que prestaram o seu depoimento para esta obra documental. Revelaram uma imensa coragem ao partilhar memórias tão dolorosas e determinantes. Curvo-me perante todos os veteranos da independência nacional—aos que se encontram nesta sala, aos que não puderam estar presentes e aos heróis que tombaram pela pátria. A vossa epopeia de 24 anos permanecerá gravada na história universal”, afirmou Ian White.

Ian Martin discursa na antestreia em Díli
Ian Martin enfatiza o papel pedagógico do documentário para a preservação memorial das novas gerações.

Por seu turno, o antigo Representante Especial do Secretário-Geral da ONU para a Consulta Popular de 1999 e Chefe da Missão UNAMET, Ian Martin, sublinhou que a obra desempenha uma missão essencial na transmissão da memória coletiva às gerações pós-independência, que não vivenciaram os rigores da ocupação.

Xanana Gusmão comovido com veterana
Momento emotivo: Xanana Gusmão comovido com veterana da luta.
Cumprimento aos veteranos da independência
O Chefe do Governo saúda calorosamente os veteranos presentes.

A Chefe de Gabinete do Primeiro-Ministro, Elizabeth Exposto, assinalou a consolidação do DIFF, fundado em 2019, enquanto plataforma de diplomacia cultural que congrega, nesta edição, criadores cinematográficos oriundos de mais de dez países.

Projeção pública no centro comercial Timor Plaza
Cidadãos acompanham a exibição de excertos no Timor Plaza.
Convidados e cineastas em diálogo no DIFF 2026
Diálogo entre realizadores, veteranos e convidados no DIFF 2026.

Elizabeth Exposto sublinhou ainda o momento auspicioso da cinematografia nacional: “No próximo mês, a produtora timorense Beti Reis representará o país no conceituado Festival Internacional de Cinema de Busan, na Coreia do Sul, consubstanciando um passo de maturidade extraordinário para a nova geração de realizadores nacionais.”

Após a sessão inaugural em Díli, “Rezisténsia 1975–1999” será exibido no Arquivo e Museu da Resistência Timorense (AMRT) no início de outubro, seguindo-se um circuito itinerante por todos os municípios de Timor-Leste ao longo de 2026 e 2027, antes de iniciar o seu périplo por certames internacionais.

Fonte: Média-GPM

Documentary “Rezisténsia 1975–1999” Premieres at Dili International Film Festival

The landmark historical documentary “Rezisténsia 1975–1999”, documenting the Timorese people’s 24-year liberation struggle and sacrifices for self-determination, premiered at the Dili International Film Festival (DIFF) attended by Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão.

Key visual display for documentary Rezisténsia 1975-1999
Grand display for the premiere of “Rezisténsia 1975–1999” at the opening of DIFF 2026 in Dili.

The Dili International Film Festival (DIFF) 2026 marked a major cultural milestone with the world premiere of the feature documentary “Rezisténsia 1975–1999”. The film provides a rigorous historical account of the courage, endurance, and profound human sacrifices borne by the people of Timor-Leste throughout decades of foreign military occupation.

Veterans arriving at the documentary screening
Liberation struggle veterans arrive at Platinum Cineplex.
Prime Minister Xanana Gusmão seated in cinema auditorium
Prime Minister Xanana Gusmão seated with veterans during the screening.

The gala screening was held at Platinum Cineplex, Timor Plaza in Dili on Tuesday (29/09), attended by Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão, veterans of the National Liberation Struggle, cabinet members, and accredited diplomats.

Produced through close institutional collaboration between international filmmakers, the Prime Minister’s Office (GPM), and the Timor-Leste Resistance Archive and Museum (AMRT), the documentary weaves together rare declassified archival footage with firsthand oral testimonies from key figures across the armed, clandestine, and diplomatic resistance fronts.

Archival footage of Xanana Gusmão in the mountains
Historical archive: Xanana Gusmão at Falintil guerrilla headquarters.
Diplomatic mission archive in Africa
Diplomatic archive: Solidarity mobilization mission in Africa.

Addressing the audience, producer Ian White expressed his deep gratitude to the Timorese nation for entrusting his team with the preservation of this pivotal history, praising the candor and courage of the survivors interviewed.

“I wish to extend my deepest appreciation to everyone who agreed to be interviewed for this documentary. You displayed immense courage in recounting these personal and national trials. I offer my highest respect to all veterans of the liberation struggle—those with us tonight, those unable to be present, and those who made the ultimate sacrifice. Your 24-year struggle for freedom will forever endure in world history,” Ian White stated.

Ian Martin delivering remarks at DIFF 2026
Former UNAMET Head Ian Martin addresses the educational significance of the film for younger generations.

Former Special Representative of the UN Secretary-General for the 1999 Popular Consultation and Head of UNAMET, Ian Martin, remarked on his enduring bond with Timor-Leste, emphasizing that the documentary fulfills an indispensable pedagogical mission for generations born after the restoration of independence.

Prime Minister Xanana Gusmão emotionally embraces woman veteran
Emotional moment: Prime Minister Xanana Gusmão embraces a veteran.
Prime Minister greeting veterans inside the cinema
Prime Minister Xanana Gusmão greets veterans at Platinum Cineplex.

Chief of Staff to the Prime Minister, Elizabeth Exposto, observed that DIFF, established in 2019, has developed into a strategic cultural platform connecting national narratives with the international film community, drawing filmmakers from over ten nations to this year’s edition.

Public screening at Timor Plaza atrium
Public screening of historical archive material at Timor Plaza.
Attendees and filmmakers interacting at DIFF 2026
Interaction between filmmakers, veterans, and guests at DIFF 2026.

Exposto also announced an unprecedented achievement for the domestic industry: “Next month, Timorese producer Beti Reis will represent the nation at the prestigious Busan International Film Festival in South Korea, marking a breakthrough moment for emerging filmmakers in Timor-Leste.”

Following its capital premiere, “Rezisténsia 1975–1999” will hold special screenings at the Timor-Leste Resistance Archive and Museum (AMRT) in early October before embarking on a nationwide mobile screening tour across all municipalities throughout 2026 and 2027, ahead of its international release.

Source: Media-GPM

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Views: 27
Scroll to Top