Iha enkontru semanál ne’ebé hala’o iha Palásiu Prezidensiál Bairru-Pité, PM Xanana esplika katak Governadór BCTL, Hélder Lopes, aprezenta ona dadus ekonómiku semestre dahuluk tinan 2026 nian iha Konsellu de Ministrus, inklui dezempeñu no dinámika investimentu patrimóniu fundu nian.
Tuir relatóriu husi Banku Sentrál, investimentu Fundu Petrolíferu nian iha trimestre daruak konsege hetan retornu pozitivu maizumenus millaun $719. Rezultadu di’ak ne’e mai liuliu husi kresimentu maka’as iha merkadu asaun internasionál, maski reseita direta husi produsaun mina kontinua tun.
Iha semestre dahuluk ne’e mós, Governu transfere ona millaun $800 husi Fundu Petrolíferu hodi finansia programa sira iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE). BCTL destaka katak rendimentu husi investimentu agora sai xave prinsipál hodi asegura sustentabilidade no prezerva patrimóniu jerasaun futuru nian.
Konsellu de Ministrus analiza mós rezultadu Avaliasaun Mútua husi Grupu Ázia-Pasífiku kona-ba Brankeamentu Kapitál (APG). Timor-Leste hatudu progresu signifikativu hodi kumpre kompletu ka kuaze kompletu rekomendasaun 22 husi rekomendasaun 40 ne’ebé estabelese husi FATF/GAFI, enkuantu rekomendasaun 12 seluk kumpre parsialmente.
Relatóriu ne’e foti mós pontu balun ne’ebé presiza haforsa liután, hanesan investigasaun finanseira, konfiskasaun sasán ne’ebé mai husi krime, no supervizaun risku. Governu prontu atu hametin kuadru legál no hadi’a koordenasaun entre instituisaun Estadu nian.
PM Xanana mós hato’o ba Xefe Estadu kona-ba relatóriu Ministériu Finansas nian ne’ebé hatudu diferensa ho dadus Banku Mundiál kona-ba taxa ki’ak iha Timor-Leste. Xanana esplika katak dadus Banku Mundiál nian balun sei uza baze referénsia tuan husi tinan 2014, tan ne’e presiza komparasaun kle’an hodi prepara OJE 2027 ho loloos.
Iha sorin seluk, PR Ramos-Horta informa katak nia sei aranka ba Nova Iorke hodi hato’o diskursu iha Assembleia Jerál ONU nian kona-ba pozisaun estratéjika Timor-Leste iha mundu. PM Xanana rasik sei hala’o vizita ofisiál ba Tailándia iha fulan-Outubru hodi hola parte iha semináriu internasionál kona-ba jestaun fundu soberanu.
No habitual encontro semanal de quinta-feira no Palácio Presidencial Nicolau Lobato, em Bairro Pité, o Primeiro-Ministro fez o ponto de situação das deliberações do Conselho de Ministros, destacando a apresentação feita pelo Governador do Banco Central de Timor-Leste (BCTL), Hélder Lopes, sobre o desempenho macroeconómico e os ativos soberanos.
De acordo com o BCTL, a carteira de investimentos do Fundo obteve um retorno aproximado de 719 milhões de dólares no segundo trimestre, alavancada pela sólida valorização dos mercados acionistas internacionais. Este rendimento de capital revelou-se determinante face à tendência natural de redução das receitas petrolíferas diretas.
Durante o primeiro semestre, o Governo procedeu à transferência autorizada de 800 milhões de dólares para financiamento do Orçamento Geral do Estado (OGE). O relatório vinca a relevância crucial dos retornos de investimento para salvaguardar a sustentabilidade do património nacional a longo prazo.
O encontro abordou igualmente os resultados preliminares da Avaliação Mútua conduzida pelo Grupo Ásia-Pacífico contra o Branqueamento de Capitais (APG). Timor-Leste cumpre total ou largamente 22 das 40 Recomendações fundamentais do Grupo de Ação Financeira Internacional (GAFI/FATF), com 12 outras a registarem cumprimento parcial.
As autoridades timorenses delinearam já ações corretivas para as matérias pendentes, nomeadamente o aperfeiçoamento dos mecanismos de supervisão de risco, a celeridade investigatória e o confisco judicial de bens provenientes de ilícitos.
Xanana Gusmão informou o Chefe de Estado sobre a necessidade de harmonização metodológica entre o Ministério das Finanças e o Banco Mundial relativamente aos indicadores de pobreza, assinalando que os dados internacionais ainda se apoiavam em métricas de 2014, essenciais para a calibração do próximo ciclo orçamental.
No plano externo, o Presidente Ramos-Horta parte amanhã para Nova Iorque para intervir na Assembleia Geral das Nações Unidas sobre a geopolítica contemporânea. Em outubro, o Primeiro-Ministro deslocar-se-á à Tailândia para uma visita oficial e participação num fórum sobre fundos soberanos.
Speaking to the press corps at the Nicolau Lobato Presidential Palace in Bairro Pité, the Prime Minister outlined the central findings presented to the Council of Ministers by Central Bank Governor Hélder Lopes, detailing macroeconomic stability, capital preservation, and fiscal transfers.
Central Bank data indicate that the Sovereign Fund generated approximately $719 million in investment returns in the second quarter, largely propelled by robust gains across international equity markets. These returns provided an essential buffer as domestic oil production receipts continue their projected downward trajectory.
Over the course of the first semester, statutory transfers totaling $800 million were executed from the Petroleum Fund to underwrite commitments in the General State Budget (OJE). The BCTL presentation emphasized that disciplined portfolio management remains the primary pillar safeguarding national reserves for future generations.
The Council of Ministers also reviewed Timor-Leste’s Mutual Evaluation report by the Asia/Pacific Group on Money Laundering (APG). The country achieved full or largely compliant ratings on 22 of the 40 FATF Recommendations, with another 12 rated partially compliant.
The report identified institutional priorities to strengthen enforcement, particularly around forensic asset tracing, targeted financial sanctions, and risk-based supervision. The government reaffirmed its commitment to enhance legal frameworks and inter-agency coordination.
Gusmão also apprised the President of ongoing work to reconcile Ministry of Finance poverty metrics with World Bank analyses, pointing out that earlier external assessments relied on dated 2014 survey data. The review will ensure accurate poverty indicators inform upcoming budget debates in Parliament.
Looking ahead, President Ramos-Horta departs on Friday for New York to address the United Nations General Assembly on Timor-Leste’s foreign policy and global peace initiatives. In October, Prime Minister Gusmão will undertake an official visit to Thailand to participate in an international forum on sovereign wealth management.