Liberdade Imprensa Tenke Akompaña ho Responsabilidade no Verifikasaun Faktus
DILI, 16 Outubru 2026 — Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão afirma katak liberdade imprensa no liberdade espresaun mak elementu importante ba demokrasia, maibé tenke akompaña ho responsabilidade, respeitu ba direitu ema seluk nian no verifikasaun faktus molok publika informasaun.
Primeiru-Ministru hato’o deklarasaun ne’e iha ninia diskursu durante selebrasaun Loron Nasionál Imprensa Timor-Leste ba dala haat, ne’ebé Konsellu Imprensa organiza iha Centro de Convenções de Díli, sexta-feira ne’e. Iha okaziaun ne’e, Xanana Gusmão hato’o parabéns no apresiasaun ba jornalista no traballadór média hotu ne’ebé hala’o sira-nia knaar loroloron ho dedikasaun atu lori informasaun ba povu.
Tuir Primeiru-Ministru, Loron Nasionál Imprensa la’ós de’it momentu atu selebra profisaun jornalista nian, maibé mós atu reflete kona-ba papél imprensa nian iha konstrusaun Estadu no dezenvolvimentu nasaun, liuliu iha esforsu atu hametin instituisaun estadu nian, hasa’e koñesimentu públiku no promove partisipasaun sidadaun sira.
Xanana Gusmão esplika katak liuhosi informasaun, povu bele hatene programa Governu nian, desizaun Parlamentu Nasionál no problema sira ne’ebé afeta komunidade. Tanba ne’e, média iha responsabilidade importante atu sai ponte entre Governu no povu, inklui hodi fó espasu ba sidadaun sira atu hato’o sira-nia preokupasaun no opiniaun.
“Governu tenke simu pergunta no krítika ne’ebé bazeia ba faktus. Krítika konstrutiva bele ajuda Governu hadi’a servisu no responde ba nesesidade povu nian. Iha tempu hanesan, jornalista sira mós tenke verifika informasaun, respeita étika profisionál no aprezenta notísia ho loloos,”
— Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão
Xanana Gusmão mós alerta katak dezenvolvimentu teknolojia dijitál, rede sosiál no intelijénsia artifisiál (IA) muda ona maneira ema sira hetan no fahe informasaun, hodi lori oportunidade no dezafiu foun ba profisaun jornalista. Teknolojia bele ajuda jornalista sira hala’o peskiza no analiza dadus. Maibé, iha tempu hanesan, teknolojia ne’e mós aumenta risku propagasaun notísia falsu, vídeo manipuladu no kontéudu ne’ebé kria ho intelijénsia artifisiál atu engana públiku.
“Tanba ne’e, jornalista sira labele fó prioridade ba velocidade de’it. Loloos, kredibilidade no responsabilidade mak tenke sai prioridade,” Xanana Gusmão subliña.
Primeiru-Ministru afirma katak IX Governu Konstitusionál rekoñese importánsia asesu ba informasaun ne’ebé loos, transparente no kredível. Tanba ne’e, kombate notísia falsu (fake news) no dezinformasaun presiza kooperasaun entre Governu, Sekretáriu Estadu ba Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Konsellu Imprensa, órgaun média, organizasaun jornalista, instituisaun edukativa no sosiedade sivíl.
Nia enkoraja SEKOMS, Konsellu Imprensa, na’in-média no parseiru dezenvolvimentu sira atu hametin kooperasaun iha área formasaun jornalista, seguransa, teknolojia no sustentabilidade média, hodi kria oportunidade ba jornalista joven sira no apoia órgaun média atu hala’o sira-nia knaar ho dignidade no independénsia.
Iha parte ikus hosi ninia diskursu, Primeiru-Ministru rekoñese katak servisu jornalista nian la’ós knaar fasil, liuliu bainhira sira enfrenta limitasaun rekursu no dezafiu oioin. Nia hato’o agradese ba dedikasaun no sakrifísiu jornalista no traballadór média sira nian.
“Imprensa ne’ebé forte harii Estadu ne’ebé forte. Jornalista ne’ebé profisionál ajuda hametin demokrasia no unidade nasionál,”
— Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão
Xanana Gusmão taka ninia diskursu ho hato’o parabéns ba jornalista no traballadór média hotu iha Timor-Leste, no apela ba sira atu kontinua hametin imprensa livre no responsável nu’udar parte importante hosi dezenvolvimentu demokrasia iha nasaun.
(Média-GPM)