xananabaemahotu.com

Demokrasia & Média

Liberdade Imprensa Tenke Akompaña ho Responsabilidade no Verifikasaun Faktus

📍 Centro de Convenções de Díli (CCD) 🗓

DILI, 16 Outubru 2026 — Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão afirma katak liberdade imprensa no liberdade espresaun mak elementu importante ba demokrasia, maibé tenke akompaña ho responsabilidade, respeitu ba direitu ema seluk nian no verifikasaun faktus molok publika informasaun.

Primeiru-Ministru Xanana Gusmão hato'o diskursu diantaran podium lambang Konsellu Imprensa iha CCD
Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hato’o diskursu iha selebrasaun Loron Nasionál Imprensa Timor-Leste ba dala haat iha CCD, Díli.

Primeiru-Ministru hato’o deklarasaun ne’e iha ninia diskursu durante selebrasaun Loron Nasionál Imprensa Timor-Leste ba dala haat, ne’ebé Konsellu Imprensa organiza iha Centro de Convenções de Díli, sexta-feira ne’e. Iha okaziaun ne’e, Xanana Gusmão hato’o parabéns no apresiasaun ba jornalista no traballadór média hotu ne’ebé hala’o sira-nia knaar loroloron ho dedikasaun atu lori informasaun ba povu.

Tuir Primeiru-Ministru, Loron Nasionál Imprensa la’ós de’it momentu atu selebra profisaun jornalista nian, maibé mós atu reflete kona-ba papél imprensa nian iha konstrusaun Estadu no dezenvolvimentu nasaun, liuliu iha esforsu atu hametin instituisaun estadu nian, hasa’e koñesimentu públiku no promove partisipasaun sidadaun sira.

PM Xanana mengamati pameran foto jurnalistik Feira Foto Jornalízmu Balibó 5
Jornalista no konvidadu sira partisipa iha selebrasaun Loron Nasionál Imprensa.
Momen penyerahan piala penghargaan kepada jurnalis di atas panggung acara
Momentu intermus iha Centro de Convenções de Díli.

Xanana Gusmão esplika katak liuhosi informasaun, povu bele hatene programa Governu nian, desizaun Parlamentu Nasionál no problema sira ne’ebé afeta komunidade. Tanba ne’e, média iha responsabilidade importante atu sai ponte entre Governu no povu, inklui hodi fó espasu ba sidadaun sira atu hato’o sira-nia preokupasaun no opiniaun.

“Governu tenke simu pergunta no krítika ne’ebé bazeia ba faktus. Krítika konstrutiva bele ajuda Governu hadi’a servisu no responde ba nesesidade povu nian. Iha tempu hanesan, jornalista sira mós tenke verifika informasaun, respeita étika profisionál no aprezenta notísia ho loloos,”

— Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão

Foto bersama PM Xanana dengan para jurnalis dan pekerja media di malam hari
Detail panel pameran arsip foto bersejarah Xanana Gusmão
Suasana malam hari di area pameran foto luar ruangan CCD

Xanana Gusmão mós alerta katak dezenvolvimentu teknolojia dijitál, rede sosiál no intelijénsia artifisiál (IA) muda ona maneira ema sira hetan no fahe informasaun, hodi lori oportunidade no dezafiu foun ba profisaun jornalista. Teknolojia bele ajuda jornalista sira hala’o peskiza no analiza dadus. Maibé, iha tempu hanesan, teknolojia ne’e mós aumenta risku propagasaun notísia falsu, vídeo manipuladu no kontéudu ne’ebé kria ho intelijénsia artifisiál atu engana públiku.

“Tanba ne’e, jornalista sira labele fó prioridade ba velocidade de’it. Loloos, kredibilidade no responsabilidade mak tenke sai prioridade,” Xanana Gusmão subliña.

PM Xanana membubuhkan tanda tangan pada baliho aspirasi media
Atmosfera iha selebrasaun Loron Nasionál Imprensa 2026.
Arsip foto khusus tokoh pers Jose Manuel Ramos Horta
Konsellu Imprensa organiza eventu ho susesu iha Díli.

Primeiru-Ministru afirma katak IX Governu Konstitusionál rekoñese importánsia asesu ba informasaun ne’ebé loos, transparente no kredível. Tanba ne’e, kombate notísia falsu (fake news) no dezinformasaun presiza kooperasaun entre Governu, Sekretáriu Estadu ba Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Konsellu Imprensa, órgaun média, organizasaun jornalista, instituisaun edukativa no sosiedade sivíl.

Nia enkoraja SEKOMS, Konsellu Imprensa, na’in-média no parseiru dezenvolvimentu sira atu hametin kooperasaun iha área formasaun jornalista, seguransa, teknolojia no sustentabilidade média, hodi kria oportunidade ba jornalista joven sira no apoia órgaun média atu hala’o sira-nia knaar ho dignidade no independénsia.

PM Xanana berdiskusi dengan panitia dan tamu di depan pameran foto
Foto kolektiva Primeiru-Ministru ho konvidadu no traballadór média iha selebrasaun.

Iha parte ikus hosi ninia diskursu, Primeiru-Ministru rekoñese katak servisu jornalista nian la’ós knaar fasil, liuliu bainhira sira enfrenta limitasaun rekursu no dezafiu oioin. Nia hato’o agradese ba dedikasaun no sakrifísiu jornalista no traballadór média sira nian.

“Imprensa ne’ebé forte harii Estadu ne’ebé forte. Jornalista ne’ebé profisionál ajuda hametin demokrasia no unidade nasionál,”

— Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão

Tamu undangan muda dan mahasiswa duduk melingkar di meja bundar acara
Acara ramata ho kompromisu hamutuk hodi hametin imprensa livre no responsábili iha Timor-Leste.

Xanana Gusmão taka ninia diskursu ho hato’o parabéns ba jornalista no traballadór média hotu iha Timor-Leste, no apela ba sira atu kontinua hametin imprensa livre no responsável nu’udar parte importante hosi dezenvolvimentu demokrasia iha nasaun.
(Média-GPM)

Democracia & Média

Liberdade de Imprensa Deve Ser Acompanhada de Responsabilidade e Verificação de Factos

📍 Centro de Convenções de Díli (CCD) 🗓️

DÍLI, 16 de outubro de 2026 — O Primeiro-Ministro Kay Rala Xanana Gusmão afirmou que a liberdade de imprensa e a liberdade de expressão são elementos vitais para a democracia, mas devem ser acompanhadas de responsabilidade, respeito pelos direitos alheios e verificação de factos antes da publicação de informações.

Primeiro-Ministro Xanana Gusmão discursa nas celebrações do Dia Nacional da Imprensa
O Primeiro-Ministro Kay Rala Xanana Gusmão discursa nas celebrações do 4º Dia Nacional da Imprensa em Díli.

O Chefe do Governo fez estas declarações durante o seu discurso nas celebrações do quarto Dia Nacional da Imprensa de Timor-Leste, organizadas pelo Conselho de Imprensa no Centro de Convenções de Díli (CCD), na sexta-feira. Na ocasião, Xanana Gusmão endereçou parabéns a todos os jornalistas e profissionais dos órgãos de comunicação social pelo seu trabalho diário com dedicação ao serviço do povo.

Segundo o Primeiro-Ministro, o Dia Nacional da Imprensa não é apenas um momento para celebrar a profissão jornalística, mas também para refletir sobre o papel da imprensa na construção do Estado e no desenvolvimento nacional, promovendo a participação cívica.

Jornalistas e convidados no evento
Profissionais dos media e convidados presentes nas celebrações.
Evento no Centro de Convenções de Díli
Aspeto da cerimónia oficial no CCD.

Xanana Gusmão sublinhou que através da informação o povo fica a par das ações governamentais e parlamentares. Por conseguinte, os órgãos de comunicação social assumem o papel crucial de ponte entre o Executivo e os cidadãos.

“O Governo deve aceitar perguntas e críticas baseadas em factos. A crítica construtiva ajuda a melhorar a governação e a responder às necessidades da população. Simultaneamente, os jornalistas devem verificar rigorosamente a informação e respeitar a ética profissional,”

— Primeiro-Ministro Kay Rala Xanana Gusmão

PM Xanana discursa
Convidados no evento
Sala repleta de jornalistas

O Primeiro-Ministro alertou ainda para o impacto das tecnologias digitais e da Inteligência Artificial (IA), que trazem oportunidades mas também riscos acrescidos de propagação de notícias falsas e conteúdos manipulados. “Por isso, os jornalistas não devem priorizar a velocidade. A credibilidade e a responsabilidade devem estar sempre em primeiro lugar”, frisou.

Interação entre participantes
Ambiente durante as comemorações oficiais.
Celebrações do Dia da Imprensa
Iniciativa promovida pelo Conselho de Imprensa de Timor-Leste.

O IX Governo reafirmou o compromisso com a transparência e apelou à cooperação interinstitucional para combater a desinformação sem restringir a liberdade de expressão. O governante encorajou a cooperação na formação profissional e na sustentabilidade do setor mediático.

Foto de grupo de líderes e jornalistas
Fotografia de grupo com o Primeiro-Ministro e profissionais dos media.

“Uma imprensa forte ajuda a construir um Estado forte. Um jornalismo profissional consolida a democracia e a unidade nacional,”

— Primeiro-Ministro Kay Rala Xanana Gusmão

Momento final das comemorações
Encerramento marcado pelo compromisso coletivo com uma imprensa livre e responsável.

Xanana Gusmão concluiu felicitando todos os profissionais da comunicação social e exortando-os a manterem a integridade e o rigor informativo em prol do desenvolvimento democrático do país.
(Média-GPM)

Democracy & Media

Press Freedom Must Be Accompanied by Responsibility and Fact-Checking

📍 Dili Convention Center (CCD) 🗓️

DILI, October 16, 2026 — Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão stated that freedom of the press and freedom of expression are vital pillars of democracy, but must be accompanied by responsibility, respect for the rights of others, and rigorous fact-checking before publishing information.

Prime Minister Xanana Gusmão delivering a speech at National Press Day celebrations
Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão delivers his keynote speech at Timor-Leste’s 4th National Press Day in Dili.

The Prime Minister made these remarks during his address at the celebration of Timor-Leste’s 4th National Press Day, organized by the Press Council at the Dili Convention Center (CCD) on Friday. On this occasion, Xanana Gusmão expressed congratulations and appreciation to all journalists and media workers for their daily dedication in delivering accurate information to the public.

According to the Prime Minister, National Press Day is not only a moment to celebrate the journalism profession, but also to reflect on the media’s vital role in state-building and national development, particularly in strengthening public institutions and promoting civic participation.

Journalists attending the event
Media professionals and guests participating in the celebration.
Event at Dili Convention Center
Atmosphere inside the Dili Convention Center.

Xanana Gusmão explained that through information, citizens stay informed about government policies and parliamentary decisions. Therefore, the media serves as an essential bridge between the government and the people, providing a platform for public concerns and opinions.

“The Government must welcome fact-based questions and criticism. Constructive criticism helps improve governance and meet public needs. At the same time, journalists must verify information, adhere to professional ethics, and present accurate news,”

— Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão

PM Xanana speaking
Attendees at the celebration
Media practitioners in attendance

The Prime Minister also warned that the rise of digital technology, social media, and Artificial Intelligence (AI) has transformed information sharing, bringing both opportunities and risks such as fake news and manipulated content. “Therefore, journalists must not prioritize speed over credibility and responsibility,” he stressed.

Interaction during the event
Participants engaging during the National Press Day event.
Celebration highlights
A successful event hosted by the Timor-Leste Press Council.

The IX Constitutional Government recognizes the importance of transparent and credible access to information. Combating disinformation requires cooperative efforts between the government, the Secretary of State for Social Communication (SEKOMS), the Press Council, media outlets, and civil society, while safeguarding editorial independence.

Group photo of leadership and media workers
Group photo featuring the Prime Minister and media practitioners.

“A strong press helps build a strong state. Professional journalism helps strengthen democracy and national unity,”

— Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão

Closing moment of the celebration
The event concluded with a shared commitment to a free and responsible press in Timor-Leste.

Xanana Gusmão concluded by congratulating all journalists and media workers in Timor-Leste, calling on them to continue upholding a free and responsible press as an essential component of the nation’s democratic development.
(Media-GPM)

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Views: 5
Scroll to Top