Projetu ne’e sei ezekuta hosi kompañia nasionál Sali-magu Unipessoal, Lda., ho distánsia kilómetru 15 no períodu ezekusaun loron 365, ka tinan ida tomak, tuir kontratu.
Lansamentu projetu ne’e marka mós ho serimónia hatur fatuk dahuluk no asinatura kontratu entre Governu no kompañia implementadora, ne’ebé hala’o iha prezensa povu Ermera, loron-sábadu (12/09).
PM Xanana hateten katak infraestrutura sai baze importante ba dezenvolvimentu nasionál no Governu tau prioridade ba setór ne’e tuir Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasionál (PEDN) 2011–2030.
“Tanba ne’e infraestrutura bázika importante ba ekonomia, edukasaun no saúde. Ho ida-ne’e maka Governu iha obrigasaun atu kria infraestrutura bázika hodi povu bele asesu ba edukasaun no saúde ho di’ak,” — Kay Rala Xanana Gusmão
Tuir PM Xanana, estrada ne’e tenke fó benefísiu direta ba komunidade, liuliu iha asesu ba servisu públiku, movimentasaun ema no transporte ba transportasaun produsaun lokál. Xanana Gusmão ezije kompañia implementadora atu hala’o obra ho kualidade no tuir prazu ne’ebé determina iha kontratu.
PM Xanana husu mós ba komunidade Ermera, inklui veteranu, inan-aman no juventude, atu koopera ho kompañia hodi garante prosesu konstrusaun la’o di’ak no tuir tempu.
“Tanba osan ne’ebé sei gasta mak osan povu nian,” — Kay Rala Xanana Gusmão
Xefe Governu husu ba Ermera-oan sira atu labele ezije osan ka benefísiu pesoál hosi kompañia durante implementasaun projetu. PM Xanana mós fó avizu katak se iha interferénsia ka obstákulu ne’ebé群体 impede prosesu konstrusaun, Governu bele konsidera medida atu para ka dirije fali projetu ba fatin seluk.
Nia mós garante katak eletrisidade no bee-moos sei kontinua sai prioridade atu to’o ba komunidade Ermera, tanba buat rua ne’e nu’udar infraestrutura bázika importante ba moris no dezenvolvimentu.
Iha okaziaun ne’ebá, Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, esplika katak preparasaun ba projetu infraestrutura presiza tempu tanba envolve estudu, dezeñu no prosesu aprovizionamentu antes obra hahú.
“Iha lansamentu ne’e hala’o mós asinatura kontratu tanba Primeiru-Ministru sempre fó-hanoin nafatin ba ami katak osan ne’e povu nian, tanba povu luta mak hetan osan ne’e, no halo ba povu,” — Samuel Marçal
Asinatura kontratu iha prezensa povu hatudu responsabilidade hamutuk entre Governu, kompañia, ekipa téknika no komunidade atu tau matan ba implementasaun obra. MOP husu parte hotu-hotu atu garante kualidade obra, tanba objetivu maka atu infraestrutura ne’e bele uza no tahan ba tempu naruk.
Ministru ne’e mós fiar katak kompañia implementadora, ne’ebé na’in ba kompañia nu’udar Ermera-oan, sei kumpri responsabilidade atu ezekuta projetu tuir padraun ne’ebé determina ona.
Prezidente Autoridade Munisípiu Ermera, José Martinho dos Santos Soares, hateten katak infraestrutura di’ak nu’udar baze ba dezenvolvimentu povu no nasaun. Tanba ne’e, nia dehan estrada Humboe–Ermera Vila Antiga tenke sai dalan ne’ebé liga komunidade ho servisu, produsaun ho merkadu, labarik ho eskola, ema moras sira ho unidade saúde no komunidade ho oportunidade dezenvolvimentu.
“Estrada ida-ne’e la’ós interese Humboe ka Ermera Vila Antiga nian de’it. Nia iha valór ba Munisípiu Ermera no ba interese nasionál, tanba Ermera mak área importante ba produsaun agríkola, liuliu kafé, ortikultura no produtu lokál sira ne’ebé kontribui ba ekonomia família no ekonomia nasaun,” — José Martinho dos Santos Soares
Tuir nia, estrada di’ak bele hamenus tempu viajen no kustu transporte, fasilita produtu lokál atu to’o merkadu, no aumenta asesu ba ambulánsia, eskola no atividade ekonómika. Tanba ne’e projetu ne’e mós bele hasa’e konektividade entre suku, postu administrativu, sentru munisipál no merkadu, nune’e bele fó benefísiu ba komunidade no dezenvolvimentu nasionál.
Autoridade Munisípiu Ermera husu ba kompañia implementadora, konsultór supervizaun no ekipa téknika atu hala’o obra tuir dezeñu, espesifikasaun téknika, kontratu, prazu no padraun seguransa ne’ebé aprovadu. Nia fó atensaun katak materiál tenke iha kualidade, drenajen tenke funsiona, talude no pontu risku tenke proteje, no sinalizasaun no seguransa ba utilizadór estrada tenke konsidera durante implementasaun.
Husu mós atu kompañia no ekipa supervizaun mantein komunikasaun aberta ho Autoridade Munisipál, autoridade lokál no komunidade, liuliu bainhira atividade konstrusaun afeta asesu ba uma, bee, to’os, negósiu ka movimentu komunidade.
“Povu la presiza estrada ne’ebé bonita iha loron inaugurasaun de’it. Povu presiza estrada ne’ebé forte, seguru no bele tahan tempu kleur,” — José Martinho dos Santos Soares
Autoridade Munisípiu mós enkoraja kompañia implementadora atu fó prioridade ba traballadór lokál, inklui juventude no feto sira, tuir lei, kontratu no nesesidade téknika, ho rekrutamentu transparente no kondisaun servisu ne’ebé seguru. Ba komunidade Humboe no Ermera Vila Antiga, nia husu atu fó apoiu ba implementasaun projetu, respeita sinalizasaun seguransa, proteje ekipamentu no evita asaun ne’ebé bele群体 impede servisu.
Husu mós ba komunidade atu uza diálogu no mekanizmu koordenasaun ho autoridade lokál no instituisaun relevante bainhira iha dúvida, impaktu ka problema durante konstrusaun.
Diretór Kompañia Sali-magu, Sansaun Gomes, kompromete atu ezekuta obra tuir prazu loron 365 ne’ebé tau iha kontratu no implementa konstrusaun ho kualidade tuir espetativa Governu no komunidade Ermera.
Serimónia lansamentu ne’e partisipa hosi membru Governu, membru Parlamentu Nasionál, reprezentante instituisaun defeza no seguransa, estudante, reprezentante Igreja no populasaun Ermera tomak.
O projeto será executado pela empresa nacional Sali-magu Unipessoal, Lda., abrangendo uma extensão de 15 quilómetros, com um prazo de execução de 365 dias, ou um ano civil, de acordo com o contrato.
O lançamento do projeto foi igualmente assinalado com a cerimónia de colocação da primeira pedra e a assinatura do contrato entre o Governo e a empresa responsável pela execução. A cerimónia decorreu na presença da comunidade de Ermera, no sábado (12/09).
O Primeiro-Ministro Xanana Gusmão afirmou que as infraestruturas constituem uma base fundamental para o desenvolvimento nacional. Por essa razão, o Governo atribui prioridade a este setor, em linha com o Plano Estratégico de Desenvolvimento Nacional (PEDN) 2011–2030.
“As infraestruturas básicas são determinantes para a economia, a educação e a saúde. Com isto, o Governo tem a obrigação indeclinável de edificar vias que garantam o acesso pleno dos cidadãos a estes serviços fundamentais,” — Kay Rala Xanana Gusmão
Segundo o Primeiro-Ministro, esta estrada deve beneficiar diretamente as famílias, impulsionando a prestação de serviços públicos, a mobilidade rodoviária e o escoamento rápido da produção agrícola local. Xanana Gusmão exigiu à construtora rigor absoluto na qualidade da obra e cumprimento rigoroso dos prazos contratuais.
O Primeiro-Ministro apelou a toda a comunidade de Ermera — incluindo veteranos, chefes de família e jovens — para que colabore ativamente com a empresa executora, assegurando a normalidade e o ritmo célere dos trabalhos.
“Os recursos financeiros aplicados pertencem legitimamente ao Povo,” — Kay Rala Xanana Gusmão
Nesse sentido, solicitou aos munícipes que não façam exigências pecuniárias indevidas ou procurem vantagens privadas junto da construtora. Xanana Gusmão advertiu categoricamente que, perante interferências arbitrárias ou bloqueios injustificados, o Executivo ponderará a suspensão definitiva ou a reafetação orçamental do projeto para outras áreas do país.
O Chefe do Governo assegurou ainda que a eletrificação rural e o abastecimento de água potável continuarão a ser metas prioritárias para as populações de Ermera, dado tratarem-se de direitos humanos básicos e condições indispensáveis à dignidade humana.
Na ocasião, o Ministro das Obras Públicas, Samuel Marçal, salientou que a preparação de obras viárias exige tempo e rigor, compreendendo estudos geotécnicos, desenho de engenharia e concurso público antes do arranque no terreno.
“Realizámos a assinatura contratual neste ato público porque o Primeiro-Ministro recorda-nos permanentemente que estes fundos nasceram do sacrifício e da luta heroica do Povo, devendo a ele regressar sob a forma de infraestruturas duradouras,” — Samuel Marçal
A assinatura na presença da população consagra a responsabilidade partilhada entre Governo, construtora, fiscalização e comunidade no acompanhamento das obras. O Ministro das Obras Públicas apelou a todas as partes para assegurarem a qualidade construtiva, permitindo que a estrada resista às intempéries do tempo.
O governante manifestou ainda plena confiança de que a empresa nacional, cuja titularidade pertence a cidadãos naturais de Ermera, honrará os seus compromissos com elevado brio profissional.
O Presidente da Autoridade Municipal de Ermera, José Martinho dos Santos Soares, considerou que as boas infraestruturas constituem o alicerce fundamental para a prosperidade social, reiterando que a via Humboe–Ermera Vila Antiga ligará as famílias ao emprego, as colheitas aos centros urbanos, os alunos às escolas e os pacientes às unidades de saúde.
“Esta estrada transcende o interesse local de Humboe ou da Vila Antiga. Possui relevância económica estratégica para todo o Município e para o país, visto que Ermera lidera a produção nacional de café, horticultura e produtos agrícolas que robustecem a economia familiar e o erário público,” — José Martinho dos Santos Soares
Sublinhou que a melhoria viária diminuirá o tempo de viagem e as despesas de frete, acelerando a circulação de viaturas de emergência e fomentando o intercâmbio comercial entre sucos, postos administrativos e a capital municipal. Exortou a empresa adjudicatária, consultores e engenheiros a cumprirem rigorosamente os cadernos técnicos, com ênfase na solidez das valas de drenagem, estabilização dos taludes e sinalização rodoviária.
Recomendou ainda que a construtora mantenha um canal de diálogo estreito com as autoridades locais sempre que as obras intersetem acessos residenciais, redes de água ou terrenos agrícolas.
“O Povo não procura uma estrada apenas atraente no dia da sua inauguração; o Povo necessita de uma via robusta, segura e edificada para resistir ao teste do tempo,” — José Martinho dos Santos Soares
O líder municipal encorajou a contratação preferencial de operários locais, assegurando a inclusão de jovens e mulheres sob condições dignas de higiene e segurança no trabalho. Às populações de Humboe e Ermera Vila Antiga, recomendou o apoio à equipa técnica, o respeito pelas vedações de segurança e o recurso ao diálogo institucional na resolução de qualquer questão.
O Diretor da construtora Sali-magu, Sansaun Gomes, assumiu solenemente o compromisso de concluir a obra no prazo contratualizado de 365 dias, observando os patamares de excelência exigidos pelo Estado e esperados pela população de Ermera.
O evento contou com a participação solene de membros do Governo, deputados da bancada parlamentar, patentes das F-FDTL e PNTL, ordens eclesiásticas, delegações escolares e numerosa assistência popular do Município de Ermera.
The road rehabilitation project will be undertaken by national contractor Sali-magu Unipessoal, Lda., spanning a total distance of 15 kilometres with an approved contractual execution timeline of 365 calendar days, or one full year.
The commencement of this key road project was marked by an official ground-breaking ceremony alongside the formal contract signing between the Government and the implementing contractor. The ceremony took place before local residents and community elders in Ermera on Saturday (12/09).
Prime Minister Xanana Gusmão underscored that robust infrastructure remains the bedrock of national development. The Government continues to place strategic priority on modernising the transport network in close alignment with the National Strategic Development Plan (PEDN) 2011–2030.
“Basic infrastructure is vital for the economy, education, and public health. The Government bears the solemn responsibility to build reliable networks so that our people can readily access essential services,” — Kay Rala Xanana Gusmão
According to the Prime Minister, the rehabilitated road must deliver tangible dividends for the community, improving mobility and ensuring the unhindered transit of local produce to broader markets. He demanded that the contractor strictly adhere to uncompromising engineering standards and contractual deadlines.
Prime Minister Xanana also called on the people of Ermera—including veterans, families, and the youth—to actively cooperate with the project teams on the ground to safeguard efficient and timely construction.
“Every single dollar spent belongs to the People,” — Kay Rala Xanana Gusmão
He urged residents to refrain from seeking personal perks or exerting improper pressure on the contractor. Prime Minister Xanana issued a firm caution that any unlawful obstruction or interference would compel the Government to halt the project or reallocate development funds elsewhere.
The Prime Minister reaffirmed that extending rural electrification and potable clean water supplies will remain immediate priorities for Ermera, recognising both as indispensable foundations for human dignity and regional growth.
Minister of Public Works Samuel Marçal explained that thorough engineering studies, topographical mapping, and transparent procurement processes were rigorously carried out prior to ground-breaking.
“We signed this contract directly before the public because the Prime Minister consistently reminds us that this capital was earned through the People’s struggle, and it must serve the People with lasting value,” — Samuel Marçal
Signing the contract publicly underscores the shared fiduciary duty uniting the Government, contractor, technical supervisors, and local residents. Minister Marçal emphasized that infrastructure must be built for endurance, expressing strong confidence that the contractor—whose leadership hails from Ermera—will execute the project to the highest professional standards.
The President of the Ermera Municipal Authority, José Martinho dos Santos Soares, hailed dependable infrastructure as the gateway to human and economic development. He stressed that the Humboe–Ermera Vila Antiga corridor must serve as a seamless bridge connecting communities to jobs, crops to markets, children to schools, and patients to health centers.
“This road extends far beyond the immediate interests of Humboe or Vila Antiga. It carries strategic national significance because Ermera is the agricultural heartland for coffee cultivation, horticulture, and local produce that sustain household livelihoods and national revenues,” — José Martinho dos Santos Soares
He noted that upgraded corridors significantly curtail transit costs and travel times, facilitating agricultural commerce and ambulance access. He instructed the contractor, supervision consultants, and engineers to abide strictly by technical blueprints, emphasizing quality materials, operational drainage channels, slope stabilization, and comprehensive road safety signage.
The Municipal Authority also urged proactive coordination with local leaders whenever civil excavation intersects with residential access paths, water conduits, or farmland.
“Our citizens do not need a road that only looks attractive on opening day; our citizens need a road that is resilient, safe, and engineered to endure across generations,” — José Martinho dos Santos Soares
He encouraged the company to prioritize hiring local labor, providing transparent and secure employment for youth and women. Addressing the communities of Humboe and Ermera Vila Antiga, he urged them to support site operations, safeguard construction equipment, and pursue constructive dialogue through official administrative channels should questions arise.
Managing Director of Sali-magu, Sansaun Gomes, formally pledged to complete all civil works within the 365-day contract term, fulfilling the quality benchmarks expected by the Government and the people of Ermera.
The ground-breaking ceremony was attended by members of the Government, members of the National Parliament, defense and security commanders, educators, clergy, and hundreds of local residents across Ermera Municipality.