xananabaemahotu.com

Kultura & Memória Istórika

Xanana Gusmão Lansa Obra “Mauberíadas” no “Dalan ba Dame” iha Díli

Centro Cultural Português • Díli, Timor-Leste

DÍLI — Salaun Centro Cultural Português iha Díli sai leet no nakonu ho ksolok bainhira Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão aprezenta livru foun rua ne’ebé tesik liu rai-lulik nia istória: poema épiku “Mauberíadas” no antolojia diskursu “Dalan ba Dame – Caminhos para a Paz”.

Xanana Gusmão asina livru Mauberíadas
Memória no istória: Kay Rala Xanana Gusmão tau nia asinatura iha kópia livru “Mauberíadas”.

Enkontru kulturál ne’e halibur hamutuk lideransa nasionál, membru Governu, deputadu sira, korpu diplomátiku husi rai-liur, no foinsa’e barak ne’ebé hakarak hakbesik an ba istória luta libertasaun nian liuhosi lian poétiku.

Livru Mauberíadas no Dalan ba Dame
Rai-lulik nia memória: Obra “Mauberíadas” no “Dalan ba Dame”, edisaun husi Porto Editora.

Husi Foho-Leet ba Mapeamentu Dame Nian

Liuhosi “Mauberíadas”, Xanana lori fali ita-nia hanoin ba susar no terus ne’ebé gerilleiru no povu maubere hasoru iha ai-laran durante dékada rua resin. Maibé liu fali terus, poezia ne’e moris ho kbiit no dignidade. Iha sorin seluk, livru “Dalan ba Dame” hatudu oinsá lider rezisténsia ne’e halo tranzisaun boot sai estadista ne’ebé loke odamatan ba rekonsiliasaun, diálogu, no harii futuru foun ba nasaun.

Xanana Gusmão simu kumprimentus husi Embaixadór Portugal
Ksolok hasoru malu: PM Xanana Gusmão ho Embaixadór Portugal iha odamatan oin.
Xanana Gusmão ho Embaixadór Portugal
Ligasaun kle’an: PM Xanana dada-lia la’o ho hamnasa hamutuk ho Embaixadór Portugal.
Embaixadór Portugal ko’alia iha púlpitu
Lian amizade: Embaixadór Portugal ko’alia kona-ba valór fraternidade entre nasaun rua.
Aprezentasaun livru
Perspetiva: Aprezentasaun kona-ba valór estétiku no dokumentál husi obra Xanana nian.

Lian Foun Deklama Espiritu Maubere

Parte ne’ebé book tebes ema hotu nia fuan mak bainhira foinsa’e no estudante sira sa’e ba palku hodi lee trexu balu husi “Mauberíadas”. Ho tais tradisionál iha kabaas, sira-nia lian klaru no firme halo ema hotu hanoin fali katak eransa luta nian la mate, maibé moris nafatin iha jerasaun foun sira-nia kakutak no fuan.

Estudante sira deklama poezia
Fuan-metin: Foinsa’e sira foti lian hodi lee versu sira husi “Mauberíadas”.
Deklamasaun poezia husi grupu foinsa’e
Ponte interjerasionál: Jerasaun independénsia kontinua kaer metin valór luta nian.
Xanana Gusmão hato’o diskursu
Lian estadista nian: Kay Rala Xanana Gusmão ko’alia kona-ba páz no futuru Timor-Leste.
Xanana ko’alia ba konvidadu sira
Mensajen kle’an: Xanana husu atu kuda valór domin ba rai no lee livru barak liu tan.

Iha nia intervensaun, Xanana Gusmão husu ba timoroan tomak, liuliu ba joven sira, atu labele husik livru sai buat mamuk iha armáriu leten. Nia hateten katak kultura lee no hanoin krítiku mak forsa boot liu atu lori nasaun ba oin no defende independénsia ne’ebé manán ho susar boot.

Partisipasaun Boot husi Sosiedade

Auditoriu nakonu ho konvidadu sira
Prezensa autoridade estadu, militár, diplomata, no sosiedade sivíl.
Konvidadu espesiál sira
Konvidadu sira tuir serimónia ho domin no respeitu boot ba kultura.
Auditoriu Centro Cultural Português
Entuziazmu boot: Ema lubun boot marka prezensa hodi akompaña lansamentu.
Salaun nakonu ho partisipante sira
Komunidade literária no diplomátika hamutuk iha ámbitu lansamentu.

Liña Naruk ba Asinatura Autor nian

Hafoin sesaun formál remata, konvidadu sira hamriik iha liña naruk hodi hein autógrafu husi Xanana Gusmão. Husi diplomata to’o estudante, ema hotu aproveita oportunidade ida-ne’e hodi hasoru-malu, kumprimenta, no hetan asinatura espesiál iha sira-nia livru.

Liña autógrafu
Pasiénsia no ksolok: Konvidadu sira hein sira-nia turnu hodi simu autógrafu.
Xanana ko’alia ho leitor sira
Ksolok hasoru malu: Xanana Gusmão dedika tempu ba leitor ida-idak.
Asina livru ba diplomata
Interkámbiu amizade: Asina livru ba membru korpu diplomátiku nian.
Entrega livru asinadu
Apresiasaun mutua: Xanana entrega kópia livru ne’ebé asina ona.
Sesaun autógrafu ikus
Momen ksolok: Partilla lia-fuan di’ak iha sesaun autógrafu nia rohan.
Dokumentasaun & Média: Gabinete Primeiru-Ministru (GPM) • Díli, Timor-Leste
Cultura e Memória Histórica

Xanana Gusmão Apresenta as Obras “Mauberíadas” e “Dalan ba Dame” em Díli

Centro Cultural Português • Díli, Timor-Leste

DÍLI — Numa sessão memorável no Centro Cultural Português, o Primeiro-Ministro Kay Rala Xanana Gusmão apresentou ao público duas obras que condensam o itinerário de Timor-Leste: a arrebatadora epopeia em verso “Mauberíadas” e a antologia de pensamento de Estado “Dalan ba Dame – Caminhos para a Paz”.

Xanana Gusmão autografa Mauberíadas
Memória viva da resistência: Kay Rala Xanana Gusmão assina exemplares de “Mauberíadas”.

O evento congregou altas individualidades do Estado timorense, governantes, o corpo diplomático acreditado em Díli, investigadores e uma expressiva moldura humana de jovens que procuram compreender, através da palavra impressa, as raízes da dignidade nacional.

Obras de Xanana Gusmão publicadas pela Porto Editora
Património documental e poético: As edições de “Mauberíadas” e “Dalan ba Dame”, com chancela da Porto Editora.

Da Selva da Resistência aos Alicerces da Concórdia

Em “Mauberíadas”, Xanana Gusmão evoca a memória indelével das montanhas, onde o sofrimento, as privações e a coragem inquebrantável do povo Maubere ganham fôlego lírico. Em contrapartida, “Dalan ba Dame – Caminhos para a Paz” desvenda o estadista maduro que, após a conquista da soberania, elegeu a reconciliação e o primado do diálogo como bússola inegociável da construção nacional.

Xanana Gusmão saúda o Embaixador de Portugal
Cumplicidade e respeito: A receção calorosa ao Embaixador de Portugal à entrada do Centro Cultural.
Xanana Gusmão e Embaixador de Portugal em diálogo fraterno
Relações fraternas: Conversa animada entre o líder timorense e o diplomata português.
Embaixador de Portugal discursa no púlpito
Palavras de apreço: O Embaixador de Portugal evoca o valor perene da língua e da história partilhada.
Apresentação analítica dos livros
Enquadramento crítico: Reflexão sobre o valor histórico e a relevância das duas publicações.

A Mocidade Timorense na Recitação dos Versos

O ponto alto de sensibilidade residiu na declamação de excertos de “Mauberíadas” por estudantes timorenses. Envergando com orgulho o Tais tradicional, os jovens emprestaram frescura e vigor a versos que outrora ecoaram na solidão das matas, simbolizando a transmissão viva do testemunho patriótico.

Estudantes a declamar poesia
A força da declamação: As novas gerações dão voz à saga do povo Maubere.
Jovens com o Tais no palco
Continuidade histórica: Trajes identitários e poesia entrelaçados no palco do Camões.
Xanana Gusmão discursa
A lucidez do estadista: Xanana Gusmão aborda a literatura como instrumento de cidadania ativa.
Gesto oratório de Xanana Gusmão
Apelo fraterno: O Primeiro-Ministro incentiva os mais novos a descobrirem nos livros a chave do progresso.

Na sua intervenção, Xanana Gusmão exortou a sociedade a não confinar os livros a um estatuto ornamental de estante. Defendeu que a leitura, o espírito crítico e a lucidez cívica constituem as armas mais nobres para preservar a liberdade conquistada a troco de incalculáveis sacrifícios.

Auditório Repleto e Comunhão Cívica

Assistência atenta no auditório
Sala cheia: Representantes institucionais, corpo diplomático e leitores atentos.
Oficiais e convidados ilustres
Dignidade solene: A cooperação e as forças de segurança presentes no encontro cultural.
Vista panorâmica da plateia
Afluência notável: O Centro Cultural Português repleto de entusiastas da cultura timorense.
Auditório completamente lotado
Comunhão em torno da palavra: Cidadãos de todas as idades unidos pela história viva.

A Concorrida Sessão de Autógrafos

Concluída a sessão protocolar, dezenas de convidados formaram uma longa e ordenada fila para recolher a assinatura de Kay Rala Xanana Gusmão. O autor atendeu pacientemente a cada leitor, trocando breves impressões, dedicatórias e sorrisos calorosos num ambiente de genuína proximidade.

Fila para autógrafos
Entusiasmo palpável: Os leitores presentes aguardam serenamente a sua vez junto da mesa de honra.
Xanana assina livro a leitor
Atenção personalizada: O autor dedica palavras de apreço a cada participante.
Autógrafo a diplomata
Reconhecimento internacional: Assinatura dedicada a elementos do corpo diplomático.
Entrega de exemplar autografado
Aperto de mão e partilha: O livro como testemunho de fraternidade permanente.
Conclusão da sessão de autógrafos
Afeto partilhado: Momentos de grande cumplicidade humana no encerramento da jornada cultural.
Gabinete do Primeiro-Ministro (GPM) • Díli, Timor-Leste
History & Literary Heritage

Xanana Gusmão Launches Seminal Books “Mauberíadas” and “Dalan ba Dame” in Dili

Portuguese Cultural Centre • Dili, Timor-Leste

DILI — In a packed hall resonating with shared history, Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão launched two landmark volumes in Dili: his epic verse saga “Mauberíadas” and the political anthology “Dalan ba Dame – Caminhos para a Paz”.

Xanana Gusmão inscribes Mauberíadas
Inscribing the struggle: Kay Rala Xanana Gusmão signs copies of his epic verse “Mauberíadas”.

The afternoon brought together state officials, foreign ambassadors, lawmakers, veteran freedom fighters, and a large turnout of university students eager to engage with the founder’s reflections on liberation and post-war nation-building.

Display of Mauberíadas and Dalan ba Dame
Twin testaments of a nation: “Mauberíadas” and “Dalan ba Dame”, published in partnership with Porto Editora.

From Guerilla Frontline to the Architecture of Peace

In “Mauberíadas”, Gusmão revives the raw, unvarnished cadence of mountain warfare, celebrating the quiet grit and sacrifices of the Maubere people. In contrast, “Dalan ba Dame” captures his evolution into an elder statesman—mapping how former battlefield adversaries can forge enduring peace through principled compromise and mutual respect.

Xanana Gusmão greets Portuguese Ambassador
Warm diplomatic ties: Welcoming Portugal’s Ambassador at the entrance of the Cultural Centre.
Xanana and Portuguese Ambassador sharing a laugh
An easy rapport: A cordial, relaxed exchange between the veteran statesman and the Ambassador.
Portuguese Ambassador speaking at the podium
Shared cultural heritage: The Ambassador highlights the enduring literary kinship between both nations.
Literary review of the titles
Critical framing: Analyzing the historical weight and poetic craftsmanship of the two works.

Young Voices Breathe Life into Mountain Verses

The emotional center of the launch belonged to local Timorese students who took the stage to recite selected cantos from “Mauberíadas”. Draped in handwoven Tais sashes, their deliveries turned verse into a living inheritance, proving that the collective memory of the independence struggle remains vibrant among those born in freedom.

Students reading poetry on stage
The spoken word: Students reciting verses that once sustained underground fighters.
Youth choir reciting on stage
Intergenerational torchbearer: Young voices honoring the country’s foundational sacrifices.
Xanana Gusmão delivering keynote
From the podium: Kay Rala Xanana Gusmão reflects on literature as an engine of critical thinking.
Xanana gesturing during his speech
A call to read: Urging youth to embrace books rather than treat them as shelf decorations.

Taking the floor, Gusmão urged the young generation not to leave literature gathering dust on home bookshelves. He framed rigorous reading, intellectual curiosity, and civic debate as indispensable tools for protecting the democratic institutions Timorese fought decades to build.

A Cross-Section of Dili Society in Attendance

Front row of guests
Full house: Ministers, military officers, diplomats, and civil society leaders.
Defense attaché and guests
Dignitaries in attendance: Key defense and cultural partners following the proceedings.
Packed auditorium
Enthusiastic turnout: Attendees filling every row at the Cultural Centre.
Capacity audience following the presentation
A shared civic moment: Citizens of all ages gathered to celebrate home-grown literature.

Patient Queues for an Author’s Inscription

Once the formal ceremony wrapped, attendees formed an eager queue stretching across the hall. For nearly an hour, Gusmão sat with individual readers—sharing brief exchanges, handshakes, and thoughtful personal dedications across freshly bought covers.

Signing queue
Worth the wait: Guests lining up across the hall for a signed copy.
Xanana chatting with reader
Personal touch: Taking time to exchange a laugh with each reader in line.
Signing for diplomat
International appeal: Signing an inscription for a foreign envoy based in Dili.
Handing over signed copy
Mutual warmth: Handing back a freshly inscribed copy to a colleague.
Warm conclusion to signing session
Closing on a high note: Sharing a gracious farewell as the signing session concludes.
Office of the Prime Minister (GPM) • Dili, Timor-Leste
Scroll to Top